İNSANIN ÖZELLİKLERİ

İbrahim Sanalp

ibrahim@kestelyore.com

İnsanın özelliklerinden biri de unutmaktır. İyiliği-kötülüğü, acıyı-mutsuzluğu, korkuyu-sevinci unutur. Bu yüzden aynı hatalar tekrarlanır. Hak etmeden alınan bir hediye, insanı şımartır. Hediyenin ve verenin kıymeti bilinmez. Bilgiyi ve bilginin uygulamasını bilmek, öğrenmek gerekir. Zanaat bilgisi, altın bileziğe benzetilir.

Duygu yaşı çocuk olan insan, hayatı ciddiye almaz. Sorunlar karşısında ne yapacağını bilemez. Sorunlardan kaçar. Âşık olmak, bir yanılsama olur. Yanılsama, yanlış algı olur. Gerçeği dikkate alarak karar verilir. Yetişkin insan, önceden düşünür, plan yapar, disiplinli olur. Üç türlü sorumluluk duygusu var. Kaderci sorumlulukta, her şeyden Allah sorumlu olur. Determinist-gerekirci- sorumlulukta, içinde yaşanılan dünya şartları, her şeyden sorumlu olur. Varoluşçu sorumlulukta, toplumda olan her şeyden toplumun bireyleri sorumlu olur. Üç sorumluluğu düşünerek karar vermek gerekir. Kadercilik, dini bilgidir. Determinizm-gerekircilik ve varoluşçuluk, dünya bilgisi olur.

Bilgelik, yaşanılmış olanı anlamakla başlar. Geçmiş, bugün, gelecek bir bütün olur. Geçmişi bilmeyen bugünü kavrayamaz. Geçmiş, geleceği içinde saklayan sırlarla dolu bir aynadır. Bu aynaya yeterince bakılırsa, zamanın sırrı görülür ve hayatın manası anlaşılır.

İnsanlara yararlı şeyler gerekir. Bitkilerin verdiği gıdalarla insanların karınları doyar. Ağaçların gölgesinde uyunur. Bitkisel beslenme, insanın yapısına uygun olur. Yetişkin insanların anne babası, toplumun örgütlenmesi ve kurumları olur. Kayıtlı ekonomi ve kurumlarla yardımlaşma yapılması gerekir. Devlet, her şeyi kayıt altına alır. İnsanlar, zorunlu ihtiyaçlarını sağlayarak varlıklarını sürdürürler. Herkese, devlet bütçesinden, zorunlu ihtiyaçlarını karşılayacak bir pay verilmesi gerekir. Devlet, milletin örgütlenmesidir. Devlet, örgütlü bir kurumdur. Bu özellikleri nedeniyle, devlet ana ve devlet baba sıfatları kullanılır.

Sorunlar, bütün ayrıntılar tek tek incelenip çözülür. Resmin tümü görülür. Bilerek, düşünerek, sorarak eleştiri yapılır. Dini bilgide, söz yeterli olur. Dünya bilgisinde, söz ve belge yeterli olur. Alınan her nefesin, atılan her adımın, verilen her kararın bir anlamı olur. Dünyada yaşamak, bir düzenleme işi olur. Her insanın sorumluluğu vardır. İşten, görevden sorumlu olunur. Sorumluluk paylaşılıp toplum hayatı sürdürülür.

Akıl-kalp, mantık-gönül, irade-istek ayrımı yapılır. Kalp, gönül, istek bir taraf olur. Akıl, mantık, irade bir taraf olur. İnsan, bu iki grup ayrımla düşüncesini anlatır. İnsan hem doğanın hem toplumun parçası olur.

Dini bilgiyle Allah rızası için düşünülür ve hareket edilir. Dünya bilgisiyle zorunlu ihtiyaçları sağlamak için düşünülür ve hareket edilir. Dini bilgiyle ibadet edilir. Dünya bilgisiyle dünyaya uyum için mücadele edilir. Dini bilgi kendi kurallarına göre doğru olur. Dünya bilgisi kendi kurallarına göre doğru olur. Dini bilgi inanarak öğrenilir. Dünya bilgisi sorgulanarak öğrenilir.

Dini bilgi dünyaya, kutsal metinlerin sayfaları arasından ve ayetlerin çizdiği çerçeve içinden bakar. Kıyas yapılır. Dünya bilgisi dünyaya, beş duyuyla doğrudan bakar. Araştırma ve deney yapılır. Dini bilgide, Hazreti Muhammet’in yaşadığı zaman, Asr-ı Saadet Devri olarak anlatılır. Bu zaman dilimi, örnek olur. Bugünkü yaşantıyla kıyas yapılır. Dünya bilgisinde, geçmiş, bugün, gelecek bir bütün olur. Bugün, düne dayanır. Düne ve bugüne dayanarak gelecek düşünülür. Bugünden düne ve geleceğe zaman geçişleri düşünülür.