CUMHURİYET

İbrahim Sanalp

ibrahim@kestelyore.com

Hiçbir şey kendiliğinden olmaz. Birbirini takip eden etkileşimler sürecinde, olaylar oluşur. Olay, olgulardan meydana gelir. Olgu, sebep-sonuç belirtir. Cumhuriyet’in ilk kuşağının yetiştirdiği genç aydınlar, gençlere örnek oldular. Onların yaşadıklarından damıtarak yazdıkları eserler: Gençler için hazinedir. Yazılar, şiirler, karikatürler, telif ve çeviri eserler, birbirini takip etti.
Bir düşünce süreci içinde, insanlık için arayışlar sürdürüldü. Cumhuriyet devrimleri ile özgürleşme, aydınlanma mücadelesi sürdürüldü. Toplumdaki her kuşak, gençliğin dünyayı değiştirme düşüncesini sürdürür. Cumhuriyet devrimleri, Köy Enstitüleri, Halkevleri, Halkodaları birer yenilik simgesidir.
Gelecek güvencesi, bütün vatandaşlar için önemlidir. İşsizlik, fakirlik bütün insanlar için tehdit-tehlike olur. Sosyal-toplumsal-demokrasi, herkesin bir oyu olması yanında: Herkesin zorunlu ihtiyaçlarını karşılayacağı, bir gelirinin olmasını belirtir. Çok geliri olandan çok vergi alınması, lüks tüketimden ek vergi alınması, toplumsal yardımlaşmaya katkı yapar.
Politikada öngörülü olmak önemlidir. Tutarlılık ve kararlılık, inandırıcı olur. Duygusal tepkiler, ideolojik önyargılar politikaya zarar verir. Toplumda, uzlaşma ile karar alınır. Milli irade, uzlaşma ile oluşur.
Masallar masal diye, efsaneler efsane diye anlatılır. Bütün bilgi türleri isimleriyle anlatılır. Bilgi türünün anlamı sınırlandırılır. Anlam, anlama sınırlı olur.
Toplum, iyi ve doğru olanı koruyup, kötü ve yanlış olanı terk ederek ilerleme, gelişme sağlar. Verimlilik, üretimin sürdürülmesini etkiler. Verimlilik, bir ölçü olur. Verimlilik artışı, maliyeti azaltır. Kârlılık artar.
Konuşmak… Dinlemek… Dünyada hiçbir şeyi olmayan insanın bile, başkalarına yardım edecek bir şeyi vardır. Hiç olmazsa bir tek sözü… İnsan, “merhamet etmek, aciz olmak, korkmak” gibi duygular etkisinde yaşar.
Zamanı verimli kullanmak için, program-plan- yapılır. Program-plan- düzenli çalışma alışkanlığı kazandırır. Her şeyin yeri ve zamanı belirlenir, sınırlar belirtilir. Dinlenme, eğlenme, çalışma zamanının sınırları çizilir. Okumak, düşünmek, bilmek, ölçü ve denge belirlemek, kararlı davranmak gibi davranışlarla, başarı yakalanır.
Düşünceler, tanımlar yapılıp anlatılır. Tanıma göre anlam öğrenilir. Tanımın sınırları içinde, anlam verilir. Tanıma uymayan anlam vermeye karşı, denetim yapılır.
Laiklik, din işleri ve devlet işlerinin ayrılmasıdır. Devlet işleri, doğa-dünya- bilgisi ile örgütlenmedir. Devlet işlerinde kullanılacak bilginin sınırları çizilmiş olur. Devlet bilgisi, görüneni anlatır. Din işleri ile dini bilginin sınırları çizilir. Dini bilginin ibadet kuralları hem görüneni hem görünmeyeni anlatır. İbadet hareketleri bilgisi, görüneni anlatır. Görünmeyenin bilgisi, dünya-doğa- sınırlarını aşar.
Ümmet, din ve peygamber kavramları ile beraber yaşayan topluma denir. Ümmet kelimesi, hem tek kişiyi belirtir, hem topluluk ismi olur. Cümle içinde anlam kazanır. Ümmet toplumunun sınırları, bütün dünya olur, sadece inanan kişileri kapsar. Millet, vatan, anayasa, devlet kavramları ile beraber yaşayan topluma denir. Milletin sınırları, vatan ve devlet sınırları olur. Millet toplumu, vatan, devlet sınırları içindeki bütün vatandaşları kapsar. Vatandaş, tek kişinin unvanı olur.
“Atatürk, bizi ümmetten millet yaptı” sözü, tanıma uymayan bir durumu belirtir. Ümmet duygusu, ibadet kuralları ile hissedilir. Şeriat kuralları nas edilmiştir. Nas etmek, bir bilginin, bir kuralın uygulamasının durdurulmasını, anlatır. Tanımdaki sınırlamalar içinde, ümmet ve millet olma duygusu, kişide iç içe yaşanır. Birinden diğerine geçiş diye, bir şey olmaz.
Laikler-dindarlar, laikler-Müslümanlar ayrımı da tanım sınırlamasına uymaz. Anket sorusu olarak kullanılması, topluma zarar verir. Dindarlık ve Müslümanlık kelimeleri, dini bilgidir. Din işleri bilgisinin içinde yer alır. Din işleri bilgisi, laiklik kavramının içinde yer alır. Devlet işleri bilgisi, diğer bilgi türü olur. Laiklik, bilgi türünün ikiye indirgemesi olur.
“Yandım, yandım kar mı verdin / Ekşi, tatlı nar mı verdin / Sarı saçlı, sarılacak yar mı verdin / Neyim alacak felek benim” türküsü, felek-dünya- bilgisidir. Dünyaya bakış açısını belirtir. Dünya nesneleri ile düşünce, dile getirilir.
Çağdaşlık, ilkelden moderne doğru ilerlemeyi bilmek, anlamak olur. İnsan, ilkelden moderne doğru hareket eder. Yürür, koşar, takla atar, elleri üstünde yürür. At eğitir, biner. Bu da bir ilerleme olur. Yürümek ve ata binmek, ilkel bir yaşayış olur. Bir makine içinde, araç ile beraber hareket halinde olmak, modernlik olur. Otomobil, otobüs, tren, uçak ile ulaşım modernlik kabul edilir. Yürümek ile makine-araç- içinde hareket halinde olmak farkını anlamak, çağdaş olmak kabul edilir.